Sunday, June 4, 2017

Samas Dahava MuktiChatushtaya समास दहावा मुक्तिचतुष्टय


Dashak Choutha Samas Dahava MuktiChatushtaya 
Samas Dahava MuktiChatushatya is in Marathi. In this Samas Samarth Ramdas is telling us about Mukti. MuktiChatushtaya. There are foru types of Mukti. 1) Salokata 2) Samipata 3) Sarupata 4) SayojyaMukti. 1) Salokata Mukti means the devotee after his death goes to his God’s Loka. Suppose a particular devotee is in devotion of God Vishnu. Then after his death rest to VishnuLoka. 2) Samipata Mukti means Devotee live with the God. 3) Sarupata means devotee gets the rupa of God. These three mukties are not permanent. After the stck of their punya is finished, they are sent to earth again. 4) Sayojya Mukti this is a permanent mukti. Devotee is free from birth-death cycle and he rest with God forever.
समास दहावा मुक्तिचतुष्टय
श्रीराम ॥
मुळी ब्रह्म निराकार । तेथें स्फूर्तिरुप अहंकार ।
तो पंचभूतांचा विचार । ज्ञानदशकीं बोलिला ॥ १ ॥
१) मुळांत ब्रह्म अव्यक्त व आकाररहित आहे. तेथें ही व्यक्त व साकार सृष्टी वगैरे कांही नसतें व नव्हतें. त्या निरागस ब्रह्मामध्यें एक स्फुरण उद्भवले तो अहंकार होय. त्यांतून पंचभूतात्मक सृष्टि निर्माण झाली. ती कशी झाली त्याचा विचार ज्ञानदशकांत म्हणजे आठव्या दशकांत केला आहे.     
तो अहंकार वायोरुप । तयावरी तेजाचें स्वरुप ।ते
तया तेजाच्या आधारें आप। आवर्णोदकदाटलें ॥ २ ॥
२) तें अहंकाराचे स्फुरण वायुसारखे शक्तीरुप असते. त्यातून तेज प्रगटते. व त्या तेजाच्या आधारे सगळीकडे पाणी भरुन गेले.
तया आवर्णोदकाच्या आधारें । धरा धरिली फणिवरें ।
वरती छपन्न कोटी विस्तारें । वसुंधरा हे ॥ ३ ॥
३) त्या पाण्याच्या आधारे शेषाने आपल्या मस्तकावर पृथ्वी उचलून धरली. छपन्न कोटी योजने इतका पृथ्वीचा विस्तार आहे.  
इयेवरी परीघ सप्त सागर । मध्य मेरु माहां थोर । 
अष्ट दिग्पाळ तो परिवार । अंतरें वेष्टित राहिला ॥ ४ ॥
४) तिच्या भोवती सात सागरांचा वेढा आहे. मध्यें मोठा प्रचंड मेरु पर्वत आहे. आठ दिशापालकांचा हे सगळे अंतर वेढून आहे.  
तो सुवर्णाचा माहा मेरु । पृथ्वीस तयाचा आधारु ।
चौर्‍यासी सहस्त्र विस्तारु । रुंदी तयाची ॥ ५ ॥
५) तो प्रचंड मेरु पर्वत सोन्याचा आहे. पृथ्वीला तो आधार देतो. चौर्‍यांशी हजार योजने त्याची रुंदी आहे.  
उंच तरी मर्यादेवेगळा । भूमीमधें सहस्त्र सोळा ।
तया भोवता वेष्टित पाळा । लोकालोक पर्वताचा ॥ ६ ॥
६) त्याची उंची मोजणे शक्य नाही. तो भूमीच्या आंत सोळा हजार योजने गेला आहे. रक्षणासाठी त्याच्या भोवती लोकालोक पर्वताचा वेढा आहे.
तया ऐलिकडे हिमाचळ । जेथें पांडव गळाले सकळ ।
धर्म आणि तमाळनीळ । पुढें गेले ॥ ७ ॥
७) त्याच्या अलीकडे हिमालय आहे. तेथे सर्व पांडव गळून पडले. फक्त धर्म व यमदेव दोघेच पुढे गेले. 
जेथें जावया मार्ग नाहीं । मार्गी पसरले माहा अही ।
सितसुखें सुखावले ते हि । पर्वतरुप भासती ॥ ८ ॥
८) हिमालयांतून जायला वाट नाही. कारण वाटेमध्यें प्रचंड सर्प पसरलेले आहेत. बर्फाच्या थंडपणाने आराम करणारे ते सर्प पर्वतासारखे दिसतात. 
तया ऐलिकडे सेवटीं जाण । बद्रिकाश्रम बद्रिनारायण ।
तेथें माहां तापसी निर्वाण । देहत्यागार्थ जाती ॥ ९ ॥
९) त्याच्या अलीकडे टोकाला बद्रिकाश्रम व बद्रिनारायण आहेत. मोठे मोठे तपस्वी मोक्ष मिळवण्याच्या इच्छेने देह ठेवण्यास तेथे जातात. 
तया ऐलिकडे बद्रिकेदार । पाहोन येती लाहान थोर ।
ऐसा हा अवघा विस्तार । मेरुपर्वताचा ॥ १० ॥
१०) त्याच्या अलीकडे बद्रिकेदार आहे. लहानथोर सगळे तें पाहून येतात. असा हा मेरु पर्वताचा सगळा विस्तार आहे.
तया मेरुपर्वता पाठारीं । तीन श्रृंगे विषमहारी ।
परिवारें राहिले तयावरी । ब्रह्म विष्णु महेश ॥ ११ ॥
११) या मेरुपर्वताच्या पठारावर वाकड्यातिकड्या दिशांना तीन शिखरें आहेत.ब्रह्मा, विष्णु व महेश आपल्या परिवारासह तेथे राहतात.
ब्रह्मश्रृंग तो पर्वताचा । विष्णुश्रृंग तो मर्गजाचा ।
शिवश्रृंग तो स्फटिकाचा । कैळास नाम त्याचें ॥ १२ ॥
१२) ब्रह्मा राहतो तें शिखर साधे दगडाचे आहे. विष्णु राहतो ते शिखर पाचूचे आहे.आणि शंकर राहतो ते शिखर स्फटिकाचे आहे. त्याला कैलास म्हणतात.
वैकुंठ नाम विष्णुश्रृंगाचे । सत्यलोक नाम ब्रह्मश्रृंगाचें ।
अमरावती इंद्राचें । स्थळ खालतें ॥ १३ ॥
१३) वैकुंठ हे विष्णुच्या शिखराचे नांव आहे. ब्रह्मा राहतो त्या शिखराचे नांव सत्यलोक आहे. त्याच्या खाली अमरावती नावाचे इंद्राचे ठिकाण आहे. 
तेथे गण गंधर्व लोकपाळ । तेतिस कोटी देव सकळ ।
चौदा लोक सुवर्णाचळ । वेष्टित राहिले ॥ १४ ॥
१४) तेथें गण, गंधर्व, लोकपाळ, सगळे तेहतीस कोटी देव राहतात. सप्तस्वर्ग व सप्तपाताल असे चौदा लोक मेरुपर्वतावर वसलेले आहेत. 
तेथें कामधेनूचीं खिलांरें । कल्पतरुचीं वनें अपारें ।
अमृताचीं सरोवरें । ठाईं ठाईं उचंबळली ॥ १५ ॥
१५) तेथे कामधेनूंचे मोठे कळप आहेत. कल्पवृक्षांची पुष्कळ वने आहेत. ठिकठिकाणी अमृताने भरलेली सरोवरे उचंबळत असतात.
तेथें उदंड चिंतामणी । हिरे परिसांचिया खाणी ।
तेथें सुवर्णमये धरणी । लखलखायमान ॥ १६ ॥
१६) तेथें खूप चिंतामणी आहेत. हिर्‍यांच्या व परिसांच्या खाणी आहेत. तेथील सोन्याची जमीन लखलखाट करतअसते.
परम रमणीये फांकती किळा । नवरत्नाचिया पाषाणसिळा ।
तेथें अखंड हरुपवेळा । आनंदमये ॥ १७ ॥
१७) तेथें नवरत्नांच्या पाषाणशिला आहेत. त्यांची अतिशय सुंदर प्रभा आजुबाजुला फाकते. तेथे सदासर्वदा आनंद भरलेला असतो.   
तेथें अमृताचीं भोजनें । दिव्य गंधें दिव्य सुमनें ।
अष्टनायका गंधर्वगायनें । निरंतर ॥ १८ ॥
१८) त्या ठिकाणी भोजन अमृताचे असते. दिव्य सुवास असलेली दिव्य फुले असतात. अष्टनायिका व गंधर्व यांचे गायन सारखें चालू असते. 
तेथें तारुण्य वोसरेना । रोगव्याधी हि असेना ।
वृधाप्य आणी मरण येना । कदाकाळीं ॥ १९ ॥
१९) तेथें तारुण्य कधींच कमी होत नाही. कोणाला रोग, व्याधी होत नाही. कोणाला म्हातारपण व मरण कधींच येत नाही.
तेथें येकाहूनि येक सुंदर । तेथें येकाहूनि येक चतुर ।
धीर उदार आणी शूर । मर्यादेवेगळे ॥ २० ॥
२०) तेथें एकापेक्षां एक सुंदर असतात. एकापेक्षा एक चतुर असतात. तसेंच ज्यांच्या धैर्याला, औदार्याला आणि शौर्याला कांही सीमा नाही असे लोक असतात.
तेथें दिव्यदेह ज्योतिरुपें । विद्युलतेसारिखीं स्वरुपें ।
तेथें येश कीर्ति प्रतापें । सिमा सांडिली ॥ २१ ॥
२१) तेथील देह दिव्य प्रकाशमय असतात. तेथील रुप विजेप्रमाणें लखलखणारे असते. यश, कीर्ति आणि प्रताप यांना तेथें कांहीं मर्यादा नसते.
ऐसे ते स्वर्गभुवन । सकळ देवांचें वस्तें स्थान ।
तया स्थळाचें महिमान । बोलिजे तितुकें थोडें ॥ २२ ॥
२२) तें स्वर्गभुवन असें आहे. सगळ्या देवांचे ते राहण्याचे ठिकाण आहे. त्या स्थळाचा महिमा सांगावा तेवढा थोडाच होईल. 
येथें ज्या देवाचें भजन करावें । तेथें ते देवलोकीं राहावें ।
स्वलोकता मुक्तीचें जाणावें । लक्षण ऐसें ॥ २३ ॥
२३) या जगांत वास्तव्यांत ज्या देवाची उपासना केलेली असते.त्या देवाच्या लोकांत मृत्युनंतर राहावयास मिळते. सलोकता मुक्तीचे लक्षण असे आहे.
लोकीं राहावें ते स्वलोकता । समीप असावें ते समीपता ।
स्वरुप चि व्हावें ते स्वरुपता । तिसरी मुक्ती ॥ २४ ॥
२४) देवलोकांत राहावयास मिळणें यास सलोकता म्हणतात. देवाच्या जवळ राहावयास मिळणें यांस समीपता म्हणतात. ही दुसरी मुक्ति होय. देवाचे रुपच आपल्याला यावे ही सरुपता, ही तिसरी मुक्ति होय.       
देवस्वरुप जाला देही । श्रीवत्स कौस्तुभ लक्ष्मी नाहीं ।
स्वरुपतेचें लक्षण पाहीं । ऐसें असे ॥ २५ ॥
२५) उपासना करणार्‍यास देवाचें स्वरुप जरी प्राप्त झाले तरी श्रीवत्स कौस्तुभ व लक्ष्मी या गोष्टी त्याला मिळत नाहीत. सरुपता मुक्तीचें लक्षण असें आहे.  
सुकृत आहे तों भोगिती । सुकृत सरता ढकलून देती ।
आपण देव ते असती । जैसे तैसे ॥ २६ ॥
२६) जोपर्यंत पुण्यसंचय असतो तोपर्यंत स्वर्गांत राहून तेथील सुखें भोगतां येतात. पण पुण्याई संपली की देव जीवाला खाली ढकलून देतात. देव मात्र कायम तेथेंच राहतात. 
म्हणोनि तिनी मुक्ति नासिवंत । सायोज्यमुक्ति ते शाश्वत ।
तेहि निरोपिजेल सावचित्त । ऐक आतां ॥ २७ ॥
२७) यामुळे तिन्ही मुक्ति नाशवंत आहेत. सायुज्यमुक्ति मात्र शाश्वत आहे. तिचे वर्णन आतां करतो. ते लक्षपूर्वक ऐक. 
ब्रह्मांड नासेल कल्पांतीं । पर्वतासहितजळेल क्षिती ।
तेव्हां अवघेच देव जाती । मां मुक्ति कैंच्या तेथें ॥ २८ ॥
२८) कल्पांताच्यावेळीं हें विश्र्व नाश पावते. पर्वतासकट पृथ्वी जळून जाते. त्यावेळी सर्व देव नाहींसे होतात. मग त्या संहारामध्यें पहिल्या तीन मुक्ति कशा टिकणार ?
तेव्हां निर्गुण परमात्मा निश्र्चळ । निर्गुण भक्ति तेहि अचळ ।
सायोज्यमुक्ति ते केवळ । जाणिजे ऐसी ॥ २९ ॥
२९) त्यावेळी निर्गुण परमात्मस्वरुप जसें आहे तसेंच निश्चल राहते. त्या निर्गुणाची भक्तीदेखील तशीच निश्चल राहते. सायुज्यमुक्ति ही अशी आहे.
निर्गुणीं अनन्य असतां । तेणें होये सायोज्यता ।
सायोज्यता म्हणिजे स्वरुपता । निर्गुण भक्ती ॥ ३० ॥
३०) निर्गुण परमात्मस्वरुपाच्या ठिकाणी अनन्यपणें विलीन झालें कीं सायुज्यमुक्ति मिळते. स्वस्वरुपांत समरस होणें हीच निर्गुण भक्ति व हीच सायुज्यता समजावी. 
सगुण भक्ति ते चळे । निर्गुण भक्ति ते न चळे ।
हें आवघें प्रांजळ कळे । सद्गुरु केलियां ॥ ३१ ॥
३१) सगुण नाशवंत म्हणुन सगुण भक्ति नाशवंत असते. निर्गुण शाश्वत म्हणून निर्गुण भक्ति कायम टिकते. सद्गुरु केल्यानें हें सगळे स्पष्टपणें समजते. 
इति श्रीदासबोधे गुरुशिष्यसंवादे मुक्तिचतुष्टयेनाम समास दहावा ॥
Samas Dahava MuktiChatushtaya
समास दहावा मुक्तिचतुष्टय


Custom Search

Friday, June 2, 2017

Samas Navava AtmaNiedan Bhakti समास नववा आत्मनिवेदनभक्ति


Dashak Choutha Samas Navava AtmaNiedan Bhakti 
Samas Navava AtmaNivedan Bhakti is in Marathi. In this Samas Samarth Ramdas is telling us about Bhakti. AtmaNivedan Bhakti is Ninth from Navavidha Bhakti. AtmaNivedan means to know that there is no separation inbetween I and God. It is not easy to know unless we think properly. That what we see is not real and what we don’t see that is God or Atma is real.
समास नववा आत्मनिवेदनभक्ति
श्रीराम ॥
मागां जालें निरुपण । आठवे भक्तीचें लक्षण ।
आतां ऐका सावधान । भक्ति नवमी ॥ १ ॥
१) मागच्या समासांत आठवी भक्ती कशी त्याचे वर्णन केले. आतां सावधपणें नवव्या भक्तीचे वर्णन ऐका.
नवमी निवेदन जाणावें । आत्मनिवेदन करावें ।
तें हि सांगिजेल स्वभावें । प्रांजळ करुनि ॥ २ ॥
२) निवेदनाला नववी भक्ती म्हणतात. आपण सर्वस्वी स्वतःला भगवंताकडे सोपविणे.म्हणजे आत्मनिवेदन. त्याच्या ताब्यांत देणे किंवा स्वतःला देवाच्या हाती सोपविणे.
ऐका निवेदन लक्षण । देवासि वाहावें आपण ।
करावें तत्वविवरण । म्हणिजे कळे ॥ ३ ॥
३) स्वतःला देवाला वाहाणे ही निवेदनाची खूण आहे. तत्वाचा शोध घेतल्यावर जे उरते ते म्हणजेच मी हा देवाला ममत्व सोडून वाहून टाकणे.
मी भक्त ऐसें म्हणावें । आणी विभक्तपणें भजावें ।
हें आवघेंचि जाणावें । विलक्षण ॥ ४ ॥
४) मी भक्त आहे आहे असे एकीकडे म्हणायचे आणी दुसरीकडे वेगळेपणा धरुन भगवंताची भक्ती करायची. यामधिल विरोधाभास विलक्षण वाटतो. 
लक्षण असो विलक्षण । ज्ञान असोन अज्ञान ।
भक्त असोन विभक्तपण । तें हें ऐसें ॥ ५ ॥
५) म्हणजे एकीकडे एखादे लक्षण आहे असे म्हणायचे व दुसरीकडे तें लक्षण नाही असे वागायचे. किंवा एखाद्याला ज्ञान आहे असे म्हणायचे व दुसरीकडे तें
ज्ञान नाही असे वागायचे. त्यामुळे लक्षण आहे व लक्षण नाही, किंवा ज्ञान व अज्ञान या गोष्टी एकावेळी असू शकत नाहीत. त्याचप्रमाणे एखादा माणुस एकाचवेळी भक्त व विभक्त असू शकत नाही.
भक्त म्हणिजे विभक्त नव्हे । आणी विभक्त म्हणिजे भक्त नव्हे ।
विचारेंविण कांहींच नव्हे । समाधान ॥ ६ ॥
६) भक्त हा भगवंतापासून वेगळा नाही. व जो भगवंतापासून वेगळा आहे तो भक्त नव्हे. परंतु आत्मानात्म विचार केल्याखेरीज या गोष्टी समाधानकारक रीतीने समजणार नाहीत. 
तस्मात विचार करावा । देव कोण तो वोळखावा ।
आपला आपण शोध घ्यावा । अंतर्यामीं ॥ ७ ॥
७) म्हणून विचार करुन देव कोण ते ओळखावे. आपला आपणच आपल्या अंतरी शोध घ्यावा. आणी जाणून घ्यावे. 
मी कोण ऐसा निवाडा । पाहों जातां तत्वझाडा ।
विचार करितां उघडा । आपण नाहीं ॥ ८ ॥
८) मी कोण आहे हा साधा प्रश्ण वाटतो. पण याच्या मागच्या तत्वाचा विचार करायला लागल्यावर जो " मी " आपण समजतो तो खरा " मी "नाही असे समजते. 
तत्वें तत्व जेच्हां सरे । तेव्हां आपण कैंचा उरे ।
आत्मनिवेदन येणें प्रकारें । सहजचि जालें ॥ ९ ॥
९) एका तत्वाने दुसर्‍या तत्वाचे निरसन होत नाही. तेव्हां आपण निराळे उरत नाही. अशारीतीने तत्वनिरसनाने आत्मनिवेदन सहजच होते. 
तत्वरुप सकळ भासे । विवेक पाहातां निरसे ।
प्रकृतिनिरासें आत्मा असे । आपण कैंचा ॥ १० ॥
१०) सगळे दृश्य विश्र्व पंचमहाभूतांचे बनलेले आहे. त्यांचे विवेकानें विवरण केले तर सर्वांचा निरास होतो. म्हणजे ती शेवटपर्यंत खरेपणाने टिकत नाहीत.
अशारीतीने दृश्य विश्र्वाचे अथवा प्रकृतीचे निरसन झालें की आत्मस्वरुपच शिल्लक उरते. मग आपला मी वेगळा राहातच नाही.
येक मुख्य परमेश्र्वरु । दुसरी प्रकृति जगदाकारु ।
तिसरा आपण कैंचा चोरु । आणिला मधें ॥ ११ ॥
११) मुख्य मुलतत्वे दोनच आहेत. एक परमेश्र्वर व दुसरी विश्र्वाचा आकार त्या दोघांमध्ये तिसरा " मी " हा चोर येतच नाही. 
ऐसें हें सिद्धचि असतां । नाथिली लागे देहअहंता ।
परंतु विचारें पाहों जातां । कांहींच नसे ॥ १२ ॥
१२) परमात्मा आणी प्रकृती हीं दोन मूलतत्वें स्वतः सिद्ध आहेत. परंतु मुळांत नसलेला आणी या कारणासाठी खोटा असलेला देहाहंकार आपल्याला चिकटतो. तरीपण विचारानें शोध घेतल्यास त्याला कांही आधार नाही असा निश्र्चय होतो.   
पाहातां तत्वविवंचना । पिंडब्रह्मांडतत्वरचना ।
विश्र्वाकारें वेक्ती नाना । तत्वें विस्तारलीं ॥ १३ ॥
१३) व्यक्ति आणि विश्र्व यांमधील तत्वांची रचना शोधून पाहिली, त्याचप्रमाणें तत्वांची मीमांसा करुन पाहिली तर असे आढळते की, या विश्र्वामधील अनेक प्रकारचे अगणित आकार किंवा दृश्य वस्तु हा सगळा तत्वांचाच विस्तार आहे.  
तत्वें साक्षत्वें वोसरती । साक्षत्व नुरे आत्मप्रचिती ।
आत्मा असे आदिअंतीं । आपण कैंचा ॥ १४ ॥
१४) आपल्या देहासकट या विश्र्वाकडे आपण साक्षित्वाने पाहूं लागलो, म्हणजे केवळ बघणार्‍याची भूमिका ठेवून तिर्‍हाईतपणाने पाहूं लागलो तर ती तत्वें सहज नाहीशी होतात. नंतर प्रत्यक्ष आत्म्याचा अनुभव आला कीं साक्षीपणाही उरत नाही. विश्र्वाच्या आरंभी केवळ आत्माच होता तसाच विश्र्वाच्या शेवटीसुद्धा आत्माच शिल्लक राहतो. हें जर खरे तर आपल्या मीपणाला वेगळें अस्तित्व राहातच नाही.   
आत्म एक स्वानंदघन । आणी अहमात्मा हें वचन ।
तरी मग आपण कैंचा भिन्न । उरला तेथें ॥ १५ ॥
१५) आत्मा सगळीकडे व्यापून आहे. आपल्या आनंदानें तो संपूर्ण भरलेला आहे. आणि मीच तो आत्मा आहे असे श्रुति सांगते. तर " मी " आणखी कोणी निराळा असू शकत नाही. म्हणून देहाचा अहंकार खोटा आहे.  
सोहं हंसा हें उत्तर । याचें पाहावें अर्थांतर ।
पाहातां आत्मयाचा विचार । आपण कैंचा तेथें ॥ १६ ॥  
१६) " कोऽहम् " या प्रश्र्णाचे उत्तर " सोऽहम् " " मी कोण " याप्रश्र्णाचे उत्तर " तो मी "आहे. या उत्तरामध्ये असणारा सर्व अर्थ उकलून पहावा. आत्म्याच्या विचारांत शिरले कीं " मी " आणखी कोणी निराळा आहे हे सिद्ध होत नाही.   
आत्मा निर्गुण निरंजन । तयासी असावें अनन्य ।
अनन्य म्हणिजे नाहीं अन्य । आपण कैंचा तेथें ॥ १७ ॥
१७) सोऽहम् म्हणजे तो आत्मा मी आहे. आत्मा निर्गुण व निरंजन म्हणजे दृश्याच्या पलीकडे व मलरहित आहे. मी तोच असल्याने त्याच्याशी अनन्य आहे. अनन्य म्हणजेमी व तो वेगळे नाही. हें जर खरे तर " मी " कोणी निराळा आहे असे कसे म्हणता येईल. 
आत्मा म्हणिजे तो अद्वैत । जेथे नाहीं द्वैताद्वैत ।
तेथें मीपणाचा हेत । उरेल कैंचा ॥ १८ ॥
१८) आत्मा अद्वैत आहे, अद्वैत म्हणजे द्वैत नाहीं तें, ज्यांत दुसरेपणा नाहीं तें. असें जर आहे तर आणखी वेगळ्या " मी "पणाचे कारण असूंच शकत नाही.  
आत्मा पूर्णत्वें परिपूर्ण । जेथें नाहीं गुणागुण ।
निखळ निर्गुण आपण । कोण कैंचा ॥ १९ ॥
१९) आत्मा सर्व बाजूंनी परिपूर्ण आहे. तो मूर्तिमंत पूर्णता आहे. तेथें गुण व अवगुण दोन्हीही नाहीत. मानवी बुद्धिला गुणांवाचून वस्तूची कल्पनाच करता येत नाही. म्हणुन सर्व अनात्मवस्तु आपण सगुण म्हणतो. पण आत्मवस्तु मानवी कल्पनांच्या पलीकडे असल्याने आपण तिला निर्गुण म्हणतो.    
त्वंपद तत्पद असिपद । निरसुनि सकळ भेदाभेद ।
वस्तु ठाईंची अभेद । आपण कैंचा ॥ २० ॥
२०) " तत् त्वम् असि " म्हणजे " तूं ते ब्रह्म आहेस " असें उपनिषदांतील स्वानुभवाचे वाक्य आहे. या तिनही पदांच्या पलिकडे असलेल्या आत्मस्वरुपापर्यंत जो पोहोचला, त्याला भेद व अभेद दोन्ही लटके होतात. त्याला मी देह आहे अशी मीपणाची निराळी अवस्था कशी असणार ? म्हणून मीपणाअसत्य आहे.
निरसितां जीवशिवउपाधी । जीवशिवचि कैंचे आधीं ।
स्वरुपीं होतां दृढबुद्धि । आपण कैंचा ॥ २१ ॥
२१) मी जीव आहे व तो शिव आहे. हा विद्याअविद्यांनी निर्माण केलेला भेद आहे. त्या भेदाची उपाधि नाहींशी केली तर आत्मस्वरुपांत जीवशिव असा भेद नाही हे लक्षांत येईल. असा निश्र्चय झाला की मी राहणार नाही.
आपण मिथ्यासाच देव । देव भक्त अनन्यभाव ।
या वचनाचा अभिप्राव । अनुभवीन जाणती ॥ २२ ॥
२२) " मी देह आहे " या भावनेमुळे आपण कोणी निराळे आहोत, स्वतंत्र आहोत, असा जो
आपला दृढ विश्र्वास असतो, तो भ्रम असतो. तो असत्य आहे. एक भगवंत काय तो खरा आहे.
तसेच भक्त व भगवंत दोघे निराळे दिसले तरी ते वेगळे नसतात. दोघे एकमेकाशी अनन्य असतात.
एकरुप असतात. हे जे मी (समर्थ) सांगतो त्याचा अर्थ फक्त स्वानुभवी पुरुषांनाच कळेल.   
या नाव आत्मनिवेदन । ज्ञानियांचे समाधान ।
नवमे भक्तीचें लक्षण । निरोपिलें ॥ २३ ॥
२३) भक्तानें आपला संपूर्ण मीपणा भगवंताला वाहणें आणि त्याच्याशी संपूर्णपणे एकरुप होऊन जाणें 
यास आत्मनवेदन असे म्हणतात. आत्मनिवेदनानेच ज्ञानी पुरुषांना समाधान लाभते. याप्रमाणे नवव्या 
भक्तीचे लक्षण निरोपिले. 
पंचभूतांमध्यें आकाश । सकळ देवांमध्यें जगदीश ।
नवविधा भक्तिमधें विशेष । भक्ति नवमी ॥ २४ ॥
२४) ज्याप्रमाणे पंचमहाभूतांमध्यें आकाश, सगळ्या देवांमध्ये जगदिश श्रेष्ठ, त्याचप्रमाणें भक्तीचे जे नऊ प्रकार सांगितले त्यामध्यें नववी म्हणजे आत्मनिवेदन भक्ति सर्वांत श्रेष्ठ भक्ति आहे. 
नवमी भक्ति आत्मनिवेदन । न होतां न चुके जन्ममरण ।
हें वचन सत्य प्रमाण । अन्यथा नव्हे ॥ २५ ॥
२५) नववी भक्ति जी आर्मनिवेदन ती जर साधली नाही तर माणसाचें, भक्ताचे जन्ममरण चुकणार नाही, हे माझे बोलणे अगदी खरे आहे, अनुभवाला धरुन आहे, तें खोटे होणार नाही.   
ऐसी हे नवविधा भक्ती । केल्यां पाविजे सायोज्यमुक्ती ।
सायोज्यमुक्तीस कल्पांतीं । चळण नाहीं ॥ २६ ॥
२६) नवविधा भक्ति ही अशी आहे. ती आचरली तर सायुज्यमुक्ति मिळते. या सबंध विश्र्वाचा
लय झाला तरी सायुज्यमुक्ति अचल राहते. तिच्यामध्यें बदल होत नाही.
तिहीं मुक्तीस आहे चळण । सायोज्यमुक्ती अचळ जाण ।
त्रैलोक्यास होतां निर्वाण । सायोज्यमुक्ती चळेना ॥ २७ ॥ 
२७) एकंदर मुक्ति चार आहेत. त्यापैकी पहिल्या तीन मुक्तींमध्ये फरक घडून येतो. सायुज्यमुक्ति मात्र अचल राहते, तिच्यांत फरक पडत नाही. तिन्ही लोकांचा शेवट झाला तरी सायुज्यमुक्तिमध्यें कोणताही फेरबदल होत नाही ती जशीच्या तशीच कायम राहते.
आवघीया चत्वार मुक्ती । वेदशास्त्रें बोलती ।
तयामधें तीन नासती । चौथी ते अविनाश ॥ २८ ॥
२८) वेद व शास्त्रे यांनी एकंदर चार प्रकारच्या मुक्ति वर्णन केल्या आहेता. त्यापैंकी तीन नश्वर आहेत.
अशाश्वत आहेत. पण चौथी मात्र शाश्वत आहे. अविनाशी आहे. 
पहिली मुक्ती ते स्वलोकता । दुसरी ते समीपता । 
तिसरी ते स्वरुपता । चौथी सायोज्यमुक्ती ॥ २९ ॥
२९) पहिली मुक्ति स्वलोकता, दुसरी समीपता, तिसरी स्वरुपता आणि चौथी सायोज्यमुक्ती होय.
ऐसिया चत्वार मुक्ती । भगवद्भजनें प्राणी पावती ।
हेंचि निरुपण प्रांजळ श्रोतीं । सावध पुढें परिसावें ॥ ३० ॥
३०) अशा या चार मुक्ति भगवंताच्या भक्तीनें माणसाला त्या प्राप्त होतात. पुढील समासी हाच 
विषय सांगावयाचा आहे. श्रोत्यांनी ते सावधपणें ऐकावे.  
            इति श्रीदासबोधे गुरुशिष्यसंवादे        आत्मनिवेदनभक्तिनाम समास नववा ॥
   Samas Navava AtmaNiedan Bhakti
         समास नववा आत्मनिवेदनभक्ति





Custom Search

Wednesday, May 31, 2017

Samas Aathava Sakhya Bhakti समास आठवा सख्यभक्ति


Dashak Choutha Samas Aathava Sakhya Bhakti 
Samas Aathava Sakhya Bhakti is in Marathi. In this Samas Samarth Ramdas is telling us about Bhakti. Sakhya Bhakti is eight from Navavidha Bhakti. Sakhya means to become friend of God. It is not easy to be a riend of God. We have to deelop all the necessary qualities, virtues and change our nature so that God will accept us as his friend. That is described in here.
समास आठवा सख्यभक्ति
श्रीराम ॥
मागां जालें निरुपण । सातवें भक्तीचें लक्षण ।
आतां ऐका सावधान । आठवी भक्ती ॥ १ ॥
१) मागील समासांत सातव्या भक्तीचे वर्णन झाले. आतां आठवी भक्ति नीट लक्षपूर्वक ऐका.
देवासी परम सख्य करावें । प्रेम प्रीतीनें बांधावें ।
आठवें भक्तीचें जाणावें । लक्षण ऐसें ॥ २ ॥
२) देवाशी दृढ मैत्री करावी. प्रेम भावनेने देवाला जणु बांधुनच ठेवावे. हे आठव्या भक्तीचे लक्षण समजुन घ्यावे. 
देवास जयाची अत्यंत प्रीती । आपण वर्तावें तेणें रीतीं ।
येणें करितां भगवंतीं । सख्य घडे नेमस्त ॥ ३ ॥
३) देवाला अतिशय आवडणार्‍या गोष्टी आपण कराव्यात. त्यामुळे भगवंताशी दाट मैत्री जडते.
भक्ति भाव आणी भजन । निरुपण आणी कथाकीर्तन ।
प्रेमळ भक्तांचें गायन । आवडे देवा ॥ ४ ॥
४) भक्ति, प्रेमाचा भाव, भजन, निरुपण, कथा-किर्तन, प्रेम भावनेने गाणार्‍या भक्तांचे गायन देवाला आवडते.
आपण तैसेंचि वर्तावें । आपणासि तेंच आवडावें ।
मनासारिखें होतां स्वभावें । सख्य घडे नेमस्त ॥ ५ ॥ 
५) आपण त्याप्रमाणे वागावे. देवाला जे आवडते ते आपल्यालाही आवडावे.देवाच्या मनाप्रमाणे झाले की मैत्री जडते.
देवाच्या सख्यत्वाकारणें । आपलें सौख्य सोडून देणें ।
अनन्यभावें जीवें प्राणें । शरीर तेंहि वेंचावें ॥ ६ ॥
६) देवाच्या मैत्रीसाठी आपण आपले देहसौख्य सोडून द्यावे. आपला जीव, प्राण व शरीर देवाला अर्पून मी देवासाठी आहे असा भाव ठेवावा.
सांडून आपली संसारवेथा । करित जावी देवाची चिंता ।
निरुपण कीर्तन कथा वार्ता । देवाच्याचि सांगाव्या ॥ ७ ॥
७) आपल्या संसारांतील सुख-दुःख बाजूस ठेवून देवाच्या सुखाची कामाची काळजी घ्यावी. देवाच्या कथा, किर्तन, निरुपण व गोष्टी सांगाव्या. 
देवाच्या सख्यत्वासाठीं । पडाव्या जिवलगांसी तुटी ।
सर्व अर्पावें सेवटीं । प्राण तोहि वेचावा ॥ ८ ॥
८) देवाच्या मैत्रीसाठी जीवलग मित्र व नातेवाईकांशी संबध तुटले तरी चालेल.सर्व देवाला अगदी प्राणसुद्धा अर्पावा.
आपुलें आवघें चि जावें । परी देवासीं सख्य राहावें ।
ऐसी प्रीती जिवें भावें । भगवंतीं लागावी ॥ ९ ॥
९) आपले सर्व गेले तरी चालेल पण भगवंताशी मैत्री तुटु देऊ नये. अशी मैत्री जीवाभावाने देवाशी व्हावी. 
देव म्हणिजे आपुला प्राण । प्राणासी न करावें निर्वाण ।
परम प्रीतीचें लक्षण । तें हें ऐसें असें ॥ १० ॥
१०) देव म्हणजे जणुकांही आपला प्राणच समजाव. देव आपल्याला प्राणाहून प्रिय असावा. दृढ मैत्रीचे लक्षण असे असते. 
ऐसें परम सख्य धरितां । देवास लागे भक्ताची चिंता ।
पांडव लाखाजोहरीं जळतां । विवरद्वारें काढिले ॥ ११ ॥
११) देवाशी अशी उत्कट मैत्री जोडली म्हणजे देवाला अशा भक्ताची काळजी लागते. पांडवांचा सख्य भाव एवढा उत्कट होता की लक्षाघरांत ते आगींत सापडले असतां भगवंताने त्यांना गुप्त गुहेंतून सुखरुप बाहेर काढले.   
देव सख्यत्वें राहे आपणासी । तें तों वर्म आपणाचि पासीं ।
आपण वचनें बोलावीं जैसीं । तैसीं येती पडसादें ॥ १२ ॥
१२) आपले जितके शुद्ध प्रेम, मैत्री असते, तशीच देवही आपल्याशी मैत्री ठेवतो. आपण जसे  बोलतो तसेच प्रतिध्वनी आपल्याला ऐकावयास येतात. आपली श्रद्धा देवावर अनन्य भावाने असेल तर देवही आपली काळजी घेतो. 
आपण असतां अनन्यभावें । देव तत्काळचि पावे ।
आपण त्रास घेतां जीवें । देवहि त्रासे ॥ १३ ॥
१३) आपला भाव जर अनन्य असेल तर व एका भगवंतावरच आपला विश्र्वास, श्रद्धा, निष्ठा असेल तर भगवंत आपल्याला तत्काळ प्रसन्न होतो. पण आपण त्याला कंटाळलो तर तोही आपल्याला कंटाळतो.  
श्र्लोक 
ये यथा मां प्रपद्यन्ते तांस्तथैव भजाम्यहम् ॥
जे लोक मला ज्याप्रकारें भजतात त्याप्रकारे मी त्यांच्यावर अनुग्रह करतो.
जैसें जयाचे भजन । तैसाचि देवहि आपण ।
म्हणौन हें आवघें जाण । आपणासि पासीं ॥ १४ ॥
१४) ज्या भावनेने आपण भगवंताचे भजन करतो, त्याच भावनेने भगवंत आपल्यावर अनुग्रह करतो.   
आपुल्या मनासारिखें न घडे । तेणें गुणें निष्ठा मोडे ।
तरी गोष्टी आपणाकडे । सहजचि आली ॥ १५ ॥
१५) एखादी गोष्ट आपल्या मनासारखी झाली नाही तर त्यामुळे भगवंतावरील आपले प्रेम, निष्ठा, श्रद्धा कमी होते. तसेच भगवंताचेही आपल्यावरील प्रेम, ममत्व कमी होते.
मेघ चातकावरी वोळेना । तरी चातक पालटेना ।
चंद्र वेळेसि उगवेना । तर्‍ही चकोर अनन्य ॥ १६ ॥
१६) चातक मेघाचेच पाणी पितो. मेघाने वृष्टी केली नाही तर चातकाची तहान  शमत नाही. पण तो मेघावरील प्रेम कमी करत नाही. तसाच चकोर चंद्राला उगवायला उशीर झाला तरी तो चकोर तसाच भुकेलेला उपाशी राहतो. पण चंद्रावरील प्रेम कमी करत नाही.
ऐसें असावें सख्यत्व । विवेकें धरावें सत्व ।
भगवंतावरी ममत्व । सांडूंचि नये ॥ १७ ॥
१७) सख्य, मैत्री अशी असावी. भगवंताची मैत्री मोठ्या विवेकाने धरुन ठेवावी. त्याच्याशी असलेले सख्य, मैत्री, प्रेम कमी होऊन देऊ नये. 
सखा मानावा भगवंत । माता पिता गण गोत ।
विद्या लक्ष्मी धन वित्त । सकळ परमात्मा ॥ १८ ॥
१८) भगवंताला सखा मानावा. तोच माता, तोच पिता, तोच नातेवाईक व सगेसंबधीही तोच मानावा. तसेच विद्या, लक्ष्मी, धन व वित्तसुद्धा भगवंतच. आपले जे जे ते ते सर्व तो परमात्मा भगवंतच अशी भावना बाळगावी. 
देवावेगळें कोणी नाहीं । ऐसें बोलती सर्वहि ।
परंतु त्याची निष्ठा कांहीं । तैसीच नसे ॥ १९ ॥
१९) आपल्याला देवाखेरीज कोणीच नाही. असे सर्वच म्हणतात. परंतु त्यांचा खरा भाव तसा नसतो.  
म्हणौनि ऐसें न करावें । सख्य तरी खरेंचि करावें । 
अंतरी सदृढ धरावें । परमेश्र्वरासी ॥ २० ॥
२०) म्हणुन असे खोटे वागु नये. देवाशी सख्य, मैत्री खरी भावना ठेवूनच करावे. मनांत देवाबद्दल प्रेम दृढ धरुन ठेवावे.
आपुलिया मनोगताकारणें । देवावरी क्रोधास येणें । 
ऐसीं नव्हेत किं लक्षणें । सख्यभक्तीचीं ॥ २१ ॥  
२१) आपल्या मनासारखी एखादी गोष्ट झाली नाही तर देवावर रागावणे, नाराज होणे हे खर्‍या सख्य भक्तीचे लक्षण नव्हे.     
देवाचें जें मनोगत। तेंचि आपुलें उचित ।
इच्छेसाठी भगवंत । अंतरुं नये कीं ॥ २२ ॥
२२) भगवंताच्या इच्छेने जे घडून येईल तेच आपल्यासाठी योग्य आहे. आपली इच्छापूर्ती 
करण्यासाठी भगवंत अशा भावनेने भगवंतास दुरावी नये.
देवाचे इच्छेनें वर्तावें । देव करील तें मानावें ।
मग सहजचि स्वभावें । कृपाळु देव ॥ २३ ॥
२३) देवाच्या इच्छीनेच आपले वर्तन असावे. देव करील ते स्वीकारावे. मग सहजच कृपाळु
असलेला देव आपल्याला हवे ते देइल. 
पाहातां देवाचे कृपेसी । मातेची कृपा कायेसी ।
माता वधी बाळकासी । विपत्तिकाळीं ॥ २४ ॥
२४) देवाची कृपा ही मातेच्या ममत्वापेक्षा मोठी असते. संकट ओढवले तर माता आपल्याच बाळाचा वध करते. देवाचे तसे नाही. 
देवें भक्त कोण वधिला । कधीं देखिला ना ऐकिला ।
शरणागतांस देव जाला । वज्रपंजरु ॥ २५ ॥
२५) शरण आलेल्याचा देव कधीच वध करत नाही उलट त्याचे रक्षणच करतो.त्याचा देवाने वध केला असे कधीच कोणी ऐकलेले नाही.  
देव भक्तांचा कैवारी । देव पतितांसि तारी ।
देव होये साहाकारी । अनाथांचा ॥ २६ ॥
२६) देव हा भक्तांवर कृपा करणारा आहे. देव पतितांचा उद्धार करणारा आहे. देव हा अनाथांचा सहाय्यकर्ता आहे.
देव अनाथांचा कैपक्षी । नाना संकटांपासून रक्षी ।
धाविन्नला अंतरसाक्षी । गजेंद्राकारणें ॥ २७ ॥
२७) देव हा अनाथांचा पक्ष घेणारा आहे. तो त्यांना अनेक संकटांतून वाचवितो. गजेन्द्राला मगरीच्या तावडींतून सोडविण्यासाठी तो तत्काल धावला. 
देव कृपेचा सागरु । देव करुणेचा जळधरु ।
देवासि भक्तांचा विसरु । पडणार नाहीं ॥ २८ ॥
२८) देव हा कृपेचा सागर आहे. तो करुणारुपी मेघ आहे. देवाला भक्तांचा कधीच विसर पडत नाही.  
देव प्रीती राखों जाणे । देवासी करावें साजणें । 
जिवलगें आवघी पिसुणें । कामा न येती ॥ २९ ॥
२९) आपल्या भक्ताचे प्रेम कसे राखावें त्याला प्रेमांकित कसा करावा. व त्याचे प्रेम कसे वृधिंगत करावे. हे सर्व देवाला माहीत आहे. म्हणून देवाशी खर्‍या भावनेने सख्यत्व करा. आपले नातेवाईक हे स्वार्थ बुद्धिने जमा होतात. प्रसंगी आपल्या सहाय्यास
येत नाहीत.
सख्य देवाचें तुटेना । प्रीती देवाची विटेना ।
देव कदा पालटेना । शरणागतांसी ॥ ३० ॥
३०) देवाशी सख्य जोडले की ते तुटत नाही. देवाचे प्रेम कमी होत नाही. ते वाढतच जाते. देव शरणागताला कधी निराश करत नाही.
म्हणोनि सख्य देवासी करावें । हितगुज तयासी सांगावें ।
आठवे भक्तीचें जाणावें । लक्षण ऐसें ॥ ३१ ॥
३१) म्हणून देवाशी सख्य, मैत्री खर्‍या भवनेने करावी. त्याल आपले सर्व सुख-दुःख सांगावे.आठव्या भक्तीचे हे असे लक्षण जाणून घ्यावे. 
जैसा देव तैसा गुरु । शास्त्रीं बोलिला हा विचारु ।
म्हणौन सख्यत्वाचा प्रकारु । सद्गुरुसीं असावा ॥ ३२ ॥
३२) जसा देव तसाच सद्गुरु असे शास्त्रांत सांगितले आहे. म्हणुन सख्यत्व सद्गुरुशी ही याचप्रकारे करावे. 
इति श्रीदासबोधे गुरुशिष्यसंवादे सख्यभक्तिनिरुपणनाम समास आठवा॥
Samas Aathava  Sakhya Bhakti
 समास आठवा सख्यभक्ति


Custom Search

Monday, May 29, 2017

Samas Satava Dasya Bhakti समास सातवा दास्यभक्ति


Dashak Choutha Samas Satava Dasya Bhakti 
Samas Satava Dasya Bhakti is in Marathi. In this Samas Samarth Ramdas is telling us about Bhakti. Dasya Bhakti is sixth from Navavidha Bhakti. Dasya means to be in service of God.
समास सातवा दास्यभक्ति
श्रीराम ॥
मागा जालें निरुपण । साहावे भक्तीचे लक्षण ।
आतां ऐका सावधान । सातवी भक्ती ॥ १ ॥
१) मागील समासांत सहाव्या भक्तीचें वर्णन झाले. आतां सातवी भक्ती लक्ष देऊन ऐकावी. 
सातवें भजन तें दास्य जाणावें । पडिले कार्य तितुकें करावें ।
सदा सन्निधचि असावें । देवद्वारीं ॥ २ ॥
२) देवाचें दास्य करणें म्हणजे सातवी भक्ति होय. देवाच्या दाराशी त्याची सेवा करण्यासाठी 
असणे, देवाचे जे काम असेल ते आपण करणे.   
देवाचें वैभव सांभाळावें । न्यूनपूर्ण पडोंचि नेदावें ।
चढतें वाढतें वाढवावें । भजन देवाचें ॥ ३ ॥
३) देवाच्या वैभवाचे रक्षण करणे, ते कमी होऊं न देणे,  ते वाढेल तसे वाढवणे व वाढवण्याचा प्रयत्न करणे. 
भंगलीं देवालयें करावीं । मोडली सरोवरें बांधावीं ।
सोफे धर्मशाळा चालवावीं । नूतन चि कार्यें ॥ ४ ॥  
४) भंगलेली देवालयें दुरुस्त करावी. मोडलेले तलाव, पाण्याचे साठे दुरुस्त करावे. 
सोपे, धर्मशाळा बांधाव्या. मोडल्या असतील तर त्यांचे नूतनीकरण करावे.    
नाना रचना जीर्ण जर्जर । त्यांचे करावें जीर्णोद्धार ।
पडिलें कार्य तें सत्वर । चालवित जावें ॥ ५ ॥
५) जुन्या मोडकळीसआलेल्या धर्मशाळा वगैरे बांधकामांचा जीर्णोद्धार करावा. देवाचे जे जे कार्य असेल ते ते लगोलग करीत जावे.
गज रथ तुरंग सिंहासनें । चौकिया सिबिका सुखासनें ।
मंचक डोल्हारे विमानें । नूतन चि करावीं ॥ ६ ॥
६) हत्ती, रथ, घोडे, सिंहासनें, चौरंग, पालख्या, सुखासने, पलंग, डोलारे, विमानें वगैरे
सर्व नविन करावें.  
मेघडंब्रें छत्रें चामरें । सूर्यापानें निशाणें अपारें ।
नित्य नूतन अत्यादरें । सांभाळित जावीं ॥ ७ ॥
७) मेघडंबर्‍या, छत्रें, चारें, अबदागिर्‍या, पुष्कळ निशाणें, या वस्तु साफ करुन निट जतन कराव्या.
नाना प्रकारीचीं यानें । बैसावयाचीं उत्तम स्थानें ।
बहुविध सुवर्णासनें । येत्ने करीत जावीं ॥ ८ ॥
८) देवाचीं नाना प्रकारची वाहनें,  बसावयासाठी उत्तमोत्तम जागा, निरनिराळी सोन्याची आसनें, वगैरे प्रयत्नपूर्वक करावीत. 
भुवनें कोठड्या पेट्या मांदुसा । रांझण कोहळीं घागरी बहुवसा ।
संपूर्ण द्रव्यांश ऐसा । अति येत्नें करावा ॥ ९ ॥
९) घरें, खोल्या, पेट्या, पेटारे, रांजण, पाण्यासाठी मोठी भांडी, पुष्कळ घागरी,  
अशा किमती वस्तु देवासाठी द्याव्या.
भुयेरीं तळघरें आणी विवरें । नाना स्थळें गुप्त द्वारें ।
अनर्घ्ये वस्तूंची भांडारें । येत्नें करीत जावीं ॥ १० ॥
१०) अनेक ठिकाणी भुयारे, तळघरे, बोगदे करावेत. त्यांना गुप्त दारे ठेवावीत.मौल्यवान वस्तु ठेवण्यासाठी कोठारे प्रयत्नपूर्वक करावीत.
आळंकार भूषणें दिव्यांबरें । नाना रत्नें मनोहरें ।
नाना धातु सुवर्णपात्रें । येत्नें करीत जावीं ॥ ११ ॥
११) देवासाठी, त्याच्या उत्सवासाठी दागिने, भूषणें, उंची वस्त्रे, सुंदर रत्नें, अनेक धातुंची व सोन्याची भांडी मोठ्या प्रयत्नाने मिळवावीत. 
पुष्पवाटिका नाना वनें । नाना तरुवरांचीं बनें ।
पावतीं करावीं जीवनें ।  तया वृक्षांसी ॥ १२ ॥
१२) फुलबागा, रानें, झाडांच्या राया, तयार कराव्या, त्यांना पाणीवगैरे देऊन त्यांची निगा राखावी.  
नाना पशूंचिया शाळा । नाना पक्षी चित्रशाळा ।
नाना वाद्यें नाट्यशाळा । गुणी गायक बहुसाल ॥ १३ ॥
१३) निरनिराळ्या जनावरांसाठी, तबेले, निरनिराळे पक्षी, अनेक चित्रांचा संग्रह, अनेक वाद्ये, नाटकशाळा व रंगभूमी, पुष्कळ चांगले गायक, 
स्वयंपाकगृहें भोजनशाळा । सामग्रीगृहें धर्मशाळा ।
निद्रिस्तांकारणें पडशाळा । विशाळ स्थळें ॥ १४ ॥
१४) स्वयंपाकघरे, जेवण्यासाठी पाकशाळा, स्वयंपाकाचे सामान ठेवण्यासाठी कोठ्या, झोपण्यासाठी कोठ्या, सर्व कोठ्या मोठ्या ठेवाव्यात.
नाना परिमळद्रव्यांचीं स्थळें । नाना खाद्यफळांचीं स्थळें  ।
नाना रसांची नाना स्थळें । येत्नें करीत जावीं ॥ १५ ॥
१५) अनेक प्रकारच्या सुवासिक वस्तु ठेवण्यासाठी जागा, निरनिराळ्या प्रकारचे खाण्याचे पदार्थ व फळे ठेवण्यासाठी जागा, पातळ पदार्थ ठेवण्यासाठी जागा, प्रयत्नपूर्वक बनवाव्यात. 
नाना वस्तांचीं नाना स्थानें । भंगलीं करावीं नूतनें ।
देवाचें वैभव वचनें । किती म्हणौनि बोलावें ॥ १६ ॥
१६) निरनिराळ्या वस्तु ठेवण्याच्या जागा जर जुन्या झाल्या असतील अगर मोडकळीस आल्या
असतील तर नविन कराव्या, देवाचे वैभव वर्णन करुन सांगावे तेवढे थोडेच.    
सर्वां ठाईं अति सादर । आणी दास्यत्वास हि तत्पर ।
कार्यभागाचा विसर । पडणार नाहीं ॥ १७ ॥
१७) देवाकडे येणार्‍या सर्व भक्तांविषयी आदर बाळगावा. त्यांची व भगवंताची सेवा करण्यास 
तत्पर असावे. आपल्या वाट्याचे काम लगेच करावे.
जयंत्या पर्वें मोहोत्साव । असंभ्याव्य चालवी वैभव ।
जें देखतां स्वर्गींचे देव । तटस्थ होती ॥ १८ ॥
१८) देवाच्या जयंत्या, पर्वे मोठ्या वैभवाने करावेत की जे पाहून स्वर्गांतील देवसुद्धा थक्क होतील.
ऐसे वैभव चालवावें । आणी नीच दास्यत्वहि करावें ।
पडिले प्रसंगी सावध असावें । सर्वकाळ ॥ १९ ॥
१९) देवाचे वैभव वाढवत ठेवावे. तसेच हलक्यांतील हलकी देवाची सेवा करण्यासही तत्पर नेहमी तयार असावे. 
जें जें कांहीं पाहिजे । तें तें तत्काळचि देजे ।
अत्यंत आवडीं कीजे । सकळ सेवा ॥ २० ॥
२०) देवासाठी जें  जें आवश्यक असेल तें तें त्वरित द्यावे. अत्यंत आवडीने देवाची सर्व सेवा करावी.
चरणक्षाळणें स्नानें आच्मनें । गंधाक्षतें वसनें भूषणें ।
आसनें जीवनें नाना सुमनें । धूप दीप नैवेद्य ॥ २१ ॥
२१) देवाचे पाय धुण्यासाठी, स्नानासाठी, आचमनासाठी पाणी ठेवावे. गंधक्षता, वस्त्रे, अलंकार, आसनें, निरनिराळी फुलें, धूप, दीप, नैवेद्य तयार ठेवावा.
शयेनाकारणें उत्तम स्थळें । जळें ठेवावीं सुसीतळें ।
तांबोल गायनें रसाळें । रागरंगें करावीं ॥ २२ ॥
२२) देवाला निद्रा घेण्यासाठी चांगल्या खोल्या, पिण्यासाठी गार पाणी, विडा, रागदारीने रसाळ
गायन गावे. 
परिमळद्रव्यें आणी फुलेलें । नाना सुगंधेल तेलें ।
खाद्य फळें बहुसालें । सन्निधचि असावीं ॥ २३ ॥
२३) सुगंधी पदार्थ, फुलांची तेले, निरनिराळी सुगंधी तेलें, पुष्कळ खाण्याचे पदार्थ, फळे,देवाच्या जवळच ठेवावीत व प्रसाद म्हणून लोकांना पण द्यावीत.   
सडे संमार्जनें करावीं । उदकपात्रें उदकें भरावीं ।
वसनें प्रक्षालून आणावीं । उत्तमोत्तमें ॥ २४ ॥
२४) झाडलोट करावी, सडा घालावा, रांगोळ्या काढाव्या, पाण्याच्या भंड्यांत स्वच्छ पाणी भरुन 
ठेवावे, देवाचे कपडे, वस्त्रे स्वच्छ धुवून ठेववीात.
सकळां करावें पारपत्य । आलयाचें करावें आतित्य ।
ऐसी हे जाणावी सत्य । सातवी भक्ती ॥ २५ ॥
२५) देवाच्या दर्शनास येणार्‍या सर्वांचे आदरातिथ्य करावे. अशी ही सातवी भक्ती आहे.
वचनें बोलावीं करुणेचीं । नाना प्रकारें स्तुतीचीं ।
अतंरे निवती सकळांची । ऐसें वदावें ॥ २६ ॥
२६) देवाच्या दासाचे बोलणे करुणेने भरलेले दयाद्र असावे, दुसर्‍याबद्दल व देवाबद्दल चांगले बोलावे की त्यामुळे सर्वांना समाधान वाटेल. 
ऐसी हे सातवी भक्ती । निरोपिली येथामती ।
प्रत्यक्ष न घडे तरी चित्तीं । मानसपूजा करावी ॥ २७ ॥
२७) अशी ही सातवी भक्ती माझ्या अल्पबुद्धिने वर्णन केली. प्रत्यक्षांत सर्व करता आली नाही तरी मानसपूजेंत करावी.
ऐसें दास्य करावें देवाचें । येणेंचि प्रकारें सद्गुरुचें ।
प्रत्यक्ष न घडे तरी मानसपूजेचें । करित जावें ॥ २८ ॥
२८) असे देवाचे व तसेच सद्गुरुचे दास्यत्व करावे. जरी प्रत्यक्ष करता आले नाही तरी मानसपूजेंत करावे.  इति श्रीदासबोधे गुरुशिष्यसंवादे दास्यभक्रिनिरुपणनाम समास सातवा ॥
Samas Satava Dasya Bhakti
समास सातवा दास्यभक्ति


Custom Search