Saturday, December 21, 2013

Gurucharitra Adhyay 50 गुरुचरित्र अध्याय ५०


Gurucharitra Adhyay 50 
Gurucharitra Adhyay 50 is in Marathi. In the Ninth Adhyay Guru had blessed a Rajak (Washerman) and assured him that he will give him darshan in his next birth. To fulfil the desire of the rajak who is a Mlencha king in this birth, ShriGuru blesses him and cures him. Name of this Adhyay is Sarvabhoum-Sfotak-Shaman-Aishwarya-Valokanam.
श्रीगुरुचरित्र अध्याय ५० 
श्रीगणेशाय नमः ॥ श्रीसरस्वत्यै नमः ॥ श्रीगुरुभ्यो नमः ॥ 
सिद्ध म्हणे नामधारका । पुढें अपूर्व झालें ऐका । 
पूर्वी रजक-कथानका । तूंतें आपण निरोपिलें ॥ १ ॥ 
त्याणें मागितला वरु । राज्यपद धुरंधरु । 
प्रसन्न झाले त्यासी श्रीगुरु । दिधला वर परियेसा ॥ २ ॥ 
उपजला तो म्लेंच्छयातींत । विदुरानगरीं राज्य करीत । 
पुत्रपौत्रीं अनेक रीतींत । महानंदे परियेसा ॥ ३ ॥ 
ऐसा राजा तो यवन । होता आपण संतोषोन । 
अश्र्व गज अपार धन । पायभारा मिति नाही ॥ ४ ॥ 
आपण तरी यातिहीन । पुण्यवासना अंतःकरण । 
दानधर्म करी जाण । समस्त यातीं एकोभावें ॥ ५ ॥ 
विशेष भक्ति विप्रांवरी । असे पूर्व संस्कारीं । 
असतीं देवालयें भूमिवरी । उपद्रव नेदी तयांसी ॥ ६ ॥ 
त्याचे घरचे पुरोहित । तया रायासी शिकवीत । 
आपण होऊन म्लेंच्छ यात । देवद्विजां निंदावें ॥ ७ ॥ 
त्यातें तुम्ही सेवा करितां । त्याणें अपार दोष प्राप्ता । 
यातिधर्म करणें मुख्यता । पुण्य अपार असे जाणा ॥ ८ ॥ 
मंदमति द्विजयाती । देखा पाषाणपूजा करिती । 
समस्तांते देव म्हणती । काष्ठवृक्षपाषाणासी ॥ ९ ॥ 
धेनूसी म्हणती देव । म्हणती देव अग्नि सूर्य । 
तीर्थयात्रा नदीतोय । समस्तां देव म्हणती देखा ॥ १० ॥ 
ऐसे विप्र मंदमती । निराकारा साकार म्हणती । 
त्यांतें म्लेंच्छ जे भजती । अधोगति पावती ते ॥ ११ ॥ 
ऐसे यवन पुरोहित । रायापुढें सांगती हित । 
ऐकोनि राजा उत्तर देत । कोपेंकरुनि परियेसा ॥ १२ ॥ 
राजा म्हणे पुरोहितांसी । तुम्हीं निरोपिलें आम्हांसी । 
अणुरेणुतृणकाष्ठेंसी । सर्वेश्र्वर पूर्ण असे ॥ १३ ॥ 
समस्त सृष्टि ईश्र्वराची । स्थावर जंगम रचिली साची । 
सर्वत्रासि देव एकचि । तर्कभेद असे मतांचे ॥ १४ ॥ 
समस्त यातींची उत्पत्ति । जाणावी तुम्ही पंचभूतीं । 
पृथ्वी आप तेज वायु रीती । आकाशापासाव परियेसा ॥ १५ ॥ 
समस्तांसी पृथ्वी एक । आणिती मृत्तिका कुलाल लोक । 
नानापरीची करिती ऐक । भांडीं भेद परोपरी ॥ १६ ॥ 
नानापरीच्या धेनु असती । क्षीर एकचि वर्ण दिसे श्र्वेती । 
 सुवर्ण जाणा तयाच रीतीं । परोपरीचे अलंकार ॥ १७ ॥ 
तैसे देह भिन्न जाणा । परमात्मा एकचि पूर्ण । 
जैसा चंद्र एकचि गगनीं । नाना घटीं दिसतसे ॥ १८ ॥ 
दीप असतां एक घरी । लाविती वाती सहस्त्र जरी । 
समस्त होती दिपावरी । भिन्नभाव कोठें असे ॥ १९ ॥ 
एकचि सूत्र आणोनि । नानापरीचें ओविती मणि । 
एकचि सूत्र जाणोनि । न पहावा भाव भिन्न ॥ २० ॥ 
तैशा याति नानापरी । असती जाणा वसुंधरी । 
समस्तांसी एकचि हरि । भिन्न भाव करुं नये ॥ २१ ॥ 
आणिक तुम्ही म्हणाल ऐसें । पूजिती पाषाण देवासरिसे । 
सर्वां ठायीं पूर्ण भासे । विश्र्वात्मा तो एकचि ॥ २२ ॥ 
प्रतिमापूजा स्वल्पबुद्धि । म्हणोनि सांगताति प्रसिद्धीं । 
आत्माराम पूजा विधीं । त्यांचे मतीं ऐसें असे ॥ २३ ॥ 
स्थिर नव्हे अंतःकरण । म्हणोनि करिती प्रतिमा खूण । 
नाम ठेवोनि ' नारायण ' । तया नामें पूजिताति ॥ २४ ॥ 
 त्यांते तुम्हीं निंदा करितां । तरी सर्वां ठायीं परिपूर्ण म्हणतां । 
प्रतिष्ठावया आपुल्या मता । द्वेष आम्हीं कां करावा ॥ २५ ॥ 
याकारणें ज्ञानवंतीं । करुं नये निंदास्तुति । 
असती नानापरीच्या याती । आपुले रहाटी रहाटती ॥ २६ ॥ 
ऐशापरी पुरोहितांसी । सांगे राजा विस्तारेंसीं । 
करी पुण्य बहुवसी । विश्र्वास देवद्विजांवरी ॥ २७ ॥ 
राजा देखा येणेंपरी । होता तया विदुरानगरीं । 
पुढें त्याचे मांडीवरी । स्फोटक एक उद्भवला ॥ २८ ॥ 
नानापरीचे वैद्य येती । तया स्फोटका लेप करिती । 
शमन नोहे कवणे रीतीं । महादुःखें कष्टतसे ॥ २९ ॥ 
ऐसें असतां वर्तमानीं । श्रीगुरु होते गाणगाभुवनीं । 
विचार करिती आपुले मनीं । राजा येईल म्हणोनियां ॥ ३० ॥ 
येथें येती म्लेंच्छ लोक । होईल द्विजां उपबाधक । 
प्रकट जाहलों आतां ऐक । येथें आम्हीं असूं नये ॥ ३१ ॥ 
प्रकट जहाली महिमा ख्याति । पहावया येती म्लेंच्छ याति । 
आतां आम्हीं रहावें गुप्ती । लौकिकार्थ परियेसा ॥ ३२ ॥ 
आलें ईश्र्वरनाम संवत्सरु । सिंहराशीं आला असे गुरु । 
गौतमी तीर्थ असे थोरु । यात्राप्रसंगें जावें आता ॥ ३३ ॥ 
म्हणती समस्त शिष्यांसी । करा आयती वेगेंसीं । 
येतो राजा बोलवावयासी । जावें त्वरित गंगेला ॥ ३४ ॥ 
ऐकोनि म्हणती शिष्यजन । विचार करिती आपणांत आपण । 
जरी येईल राजा यवन । केवीं होय म्हणताति ॥ ३५ ॥ 
 ऐसें मनीं विचारिती । काय होईल पहावें म्हणती । 
असे नृसिंहसरस्वती । तोचि रक्षील आम्हांसी ॥ ३६ ॥ 
येणेंपरी श्रीगुरुमूर्ति । होते गाणगापुरीं ख्याति । 
राजा यवना जाहली मति । पूर्वसंस्कारें परियेसा ॥ ३७ ॥ 
स्फोटकाच्या दुःखें राजा । अपार कष्टला सहजा । 
नानापरीचीं औषधें निजा । करितां तया न होय बरवें ॥ ३८ ॥ 
मग मनीं विचार करी । स्फोटकें व्यापिलें अपरांपरी । 
वैद्याचेनि नव्हे दूरी । काय करणें म्हणतसे ॥ ३९ ॥ 
बोलावूनि विप्रांसी । पुसे काय उपाव यासी । 
विप्र म्हणती रायासी । सांगो ऐका एकचित्तें ॥ ४० ॥ 
पूर्वजन्म पाप करितां । व्याधिरुप होऊनि पीडितां । 
दानधर्म द्यावें तीर्था । व्याधि जाय परियेसी ॥ ४१ ॥ 
अथवा भल्या सत्पुरुषासी । भजावें आपण भावेंसीं । 
त्याचे दृष्टिसुधारसीं । बरवें होय परियेसा ॥ ४२ ॥ 
सत्पुरुषाचे कृपादृष्टीं । पापें जातीं जन्म साठी । 
मग कैचा रोग पोटीं । स्फोटकादि त्वरित जाय ॥ ४३ ॥ 
ऐकोनियां विप्रवचन । राजा करीतसे नमन । 
मातें तुम्ही न म्हणा यवन । दास आपण विप्रांचा ॥ ४४ ॥ 
पूर्वापार जन्मीं आपण । केली सेवा श्रीगुरुचरण । 
पापास्तव जन्मलों जाण । यवनाचे कुळीं देखा ॥ ४५ ॥ 
 एखादा पूर्ववृत्तांत । मातें निरोपावा त्वरित । 
महानुभावदर्शन होतां । कवणाचा रोग गेला असे ॥ ४६ ॥ 
 रायाचें वचन ऐकोनि । विचार करिती विप्र मनीं । 
सांगू नये इये स्थानीं । एकांतस्थळ पाहिजे ॥ ४७ ॥ 
तुम्ही राजे म्लेंच्छयाती । समस्त तुम्हां निंदा करिती । 
आम्ही असों द्विजयाती । केवीं सांगणें म्हणताति ॥ ४८ ॥ 
विप्रवचन ऐकोन । विनवीतसे तो यवन । 
चाड नाहीं यातीवीण । आपणास तुम्ही उद्धरावें ॥ ४९ ॥ 
ऐसें रायाचें मन । अनुतप्त जहालें असे जाण । 
मग निरोपिती ते ब्राह्मण । तया रायासी परियेसा ॥ ५० ॥ 
विप्र म्हणती रायासी । स्थान बरवें पापविनाशी । 
जावें तुम्ही सहजेसीं । विनोदार्थ परियेसा ॥ ५१ ॥ 
तेथें स्थळ असे बरवें । एकांतस्थान पहावें । 
स्नान करावें मनोभावें । एकचित्तें परियेसा ॥ ५२ ॥ 
ऐकोनिया विप्रवचन । संतोषला राजा आपण । 
निघाला त्वरित तेथोन । पापविनाश तीर्थासी ॥ ५३ ॥ 
समस्तांतें राहवूनि । एकला गेला तयास्थानीं । 
स्नान करितां तत्क्षणीं । आला एक यति तेथें ॥ ५४ ॥ 
राजा देखोनि तयासी । नमन केलें भावेंसीं । 
दावीतसे स्फोटकासी । म्हणे उपशमन केवीं होय ॥ ५५ ॥ 
ऐकोनि तयाचें वचन । सांगता झाला तो विस्तारोन । 
महानुभावाचें होता दर्शन । तुज बरवें होईल ॥ ५६ ॥ 
पूर्वी याचे आख्यान । सांगेन ऐक विस्तारोन । 
एकचित्त करुनि मन । ऐक म्हणती तये वेळी ॥ ५७ ॥ 
अवंती म्हणिजे थोर नगरीं । होता एक दुराचारी । 
जन्मोनियां विप्रउदरीं । अन्योन्य रहाटतसे ॥ ५८ ॥ 
आपण असे मदोन्मत्त । सकळ स्त्रियांसवें रमत । 
संध्यास्नान केले त्यक्त । अन्यमार्गे रहाटतसे ॥ ५९ ॥ 
ऐसा दुराचारीपणें । रहाटत होता तो ब्राह्मण । 
पिंगला म्हणजे वेश्या जाण । तयेसवें वर्तत असे ॥ ६० ॥ 
न करी कर्म संध्यास्नान । रात्रंदिवस वेश्यागमन । 
तिचे घरींचें भक्षी अन्न । येणेंपरी नष्टला असे ॥ ६१ ॥ 
ऐसें असतां वर्तमानीं । ब्राह्मण होता वेश्यासदनीं । 
तेथें आला एक मुनि । ' ऋषभ ' नामा महायोगी ॥ ६२ ॥ 
तया देखोनि दोघेंजण । करिती साष्टांगीं नमन । 
भक्तिभावेंकरुन । घेऊनि आलीं मंदिरांत ॥ ६३ ॥ 
बसों घालिती पीठ बरें । पूजाकरिती षोडशोपचारें । 
अर्घ्यपाद्य देवोनि पुढारें । गंधाक्षता लाविताति ॥ ६४ ॥ 
नानापरिमळ पुष्पजाती । तया योगियासी पूजिती । 
परिमळ द्रव्य अनेक रीतीं । वाहिलें तया योगेश्र्वरा ॥ ६५ ॥ 
चरणतीर्थ धरुन । पान करिती दोघेजण । 
त्यासी करविती भोजन । नानापरी पक्वानेसीं ॥ ६६ ॥ 
करवूनियां भोजन । केलें हस्तप्रक्षालन । 
बरवा पलंग आणोन । देती तया योगियासी ॥ ६७ ॥ 
तयावरी केलें शयन । तांबूल देती आणोन । 
करिती पादसेवन । भक्तिभावें दोघेजण ॥ ६८ ॥ 
निद्रिस्त झाला योगेश्र्वर । दोघें करिती नमस्कार । 
उभें राहोनि चारी प्रहर । सेवा केली भावेंसीं ॥ ६९ ॥ 
उदय झाला दिनकरासी । संतोषला तो तापसी । 
निरोप घेऊनि संतोषी । गेला आपुल्या स्थानासी ॥ ७० ॥ 
ऐसें विप्रें वेश्याघरीं । क्रमिले क्वचित् दिवसवरी । 
प्राय गेली त्याचे शरीरीं । वृद्धाप्य जाहलें तयासी ॥ ७१ ॥ 
पुढें तया विप्रासी । मरण आलें परियेसी । 
पिंगला नाम वेश्येसी । दोघे पंचत्व पावली ॥ ७२ ॥ 
पूर्वकर्मानुबंधेसीं । जन्म झाला राजवंशी । 
 दशार्णवाधिपतीच्या कुशीं । वज्रबाहूचे उदरांत ॥ ७३ ॥ 
तया वज्रबाहूची पत्नी । नाम तिचें असे ' सुमती ' । 
जन्म जाहला तिचे पोटीं । तोचि विप्र परियेसा ॥ ७४ ॥ 
तया वज्रबाहूसी । ज्येष्ठ राणी-गर्भेसी । 
उद्भवला विप्र परियेसीं । राजा समारंभ करीतसे ॥ ७५ ॥ 
देखोनियां तिचे सवतीसी । क्रोध आला बहुवसीं । 
गर्भ झाला सपत्नीसी । म्हणोनि धरिला द्वेष मनीं ॥ ७६ ॥ 
सर्पगरळ आणोनि । दिल्हें सवतीस नानायत्नीं । 
गरळ भेदिलें अतिगहनीं । तया राया-ज्येष्ठस्त्रियेसी ॥ ७७ ॥ 
दैवयोगे न ये मरण । भेदिलें विष महादारुण । 
सर्व शरीरीं झाले व्रण । महाकष्ट भोगीतसे ॥ ७८ ॥ 
ऐशापरी राजपत्नी । झाली प्रसूत बहुकष्टेनीं । 
उपजतां बाळाचे तनीं । सर्वांगी व्रण मातासुतासी ॥ ७९ ॥ 
महाक्लेशीं पीडित । सर्वांगीं स्फोटक बहुत । 
रात्रंदिवस आक्रंदत । कष्टत होती परियेसा ॥ ८० ॥ 
विष व्यापिलें सर्वांगासी । म्हणोनि आक्रंदती दिवानिशीं । 
दुःख करी राजा क्लेशी । म्हणे काय करुं आतां ॥ ८१ ॥ 
देशोदेशींच्या वैद्यांसी । बोलाविती चिकित्सेसी । 
वेंचिती द्रव्य अपारेंसीं । कांही केलिया नव्हे बरवें ॥ ८२ ॥ 
तिथे माता-बाळकांसी । व्रण झाले बहुवसीं । 
निद्रा नाही दिवानिशीं । सर्वांगीं कृमि पडले जाणा ॥ ८३ ॥ 
त्यांते देखोनि रायासी । दुःख झालें बहुवसीं । 
निद्रा नाही दिवानिशीं । त्यांचे कष्ट देखोनियां ॥ ८४ ॥ 
व्यथेंकरुनि मातासुत । शरीर सर्व कृश होत । 
अन्न उदक नवचे क्वचित । क्षीण जाहलीं येणेंपरी ॥ ८५ ॥ 
राजा येऊनि एके दिवशीं । पाहे आपुले स्त्री-सुतासी । 
देखोनियां महाक्लेशी । दुःख करी परियेसा ॥ ८६ ॥ 
म्हणे आतां काय करुं । केवीं करणें प्रतिकारु । 
नाना औषध विचारु । करितां स्वस्थ नव्हेचि ॥ ८७ ॥ 
स्त्रीपुत्रासी ऐशी गति । जिवंत शव झालीं असतीं । 
यांते नव्हे बरवें निश्र्चितीं । केवीं पाहूं म्हणतसे ॥ ८८ ॥ 
आतां यांसी पहावयासी । कंटाळा येतो आम्हांसी । 
बरवें नव्हे सत्य यासी । काय करणें म्हणतसे ॥ ८९ ॥ 
यांतें देखतां आम्हांसी । व्रण लागती देहासी । 
हे असती महादोषी । यांतें त्यजूं म्हणतसे ॥ ९० ॥
Gurucharitra Adhyay 50 
गुरुचरित्र अध्याय ५०


Custom Search
Post a Comment